Piotr Piotrowski, Natura a kultura w perspektywie mitów o centaurach, w: "ALBO albo" Mity 1/2000, ss. 78-84. [Referat wygłoszony na IV Forum Inspiracji Jungowskich pt. “Mity a świat współczesny”, dnia 21.11.1998 w Warszawie]

 

Natura a kultura

w perspektywie mitów o centaurach

 

 

[Fragmenty]

Obraz ambiwalencji natura/kultura zawarty w opowieściach o centaurach ukazuje w metaforyczny sposób ewoluowanie pierwiastka zwierzęcego, instynktownego i nieświadomego w twórczą, duchowo-boską zasadę. Pierwszy biegun tej opozycji reprezentowany jest przez społeczeństwo dzikich centaurów, drugi zaś przez mądrego i szlachetnego Chirona. Pomiędzy tymi biegunami znajduje się zasada inteligencji przedstawiona w dwóch aspektach. Pierwszy dotyczy wyrafinowanej inteligencji umożliwiającej posługiwanie się podstępem - co reprezentowane jest przez centaura Nessosa, drugim zaś aspektem jest inteligentna ciekawość symbolizowana przez centaura Folosa.

 

[…]

Los dzikiego społeczeństwa centaurów napiętnowany jest rysem zniszczenia, bowiem przez swą nieokiełznaną naturę prowokują one wojny i brutalne walki. Z tej żywiołowej i bezkształtnej masy potworów wyłaniają się trzy szczególne centaury, są to wspomniani już Nessos, Folos i jako jedyny z nich nieśmiertelny - Chiron.

Nessos symbolizuje pierwszy etap zdobywania świadomości i tym samym pierwszym krok w realizowaniu się szeroko rozumianego procesu indywiduacji. Nessos choć należy do społeczeństwa dzikich centaurów i poprzez to przesiąknięty jest brutalną siłą i destrukcyjnym, zwierzęcym pierwiastkiem, to jednak jest pierwszym ogniwem budzenia się nowej, wyższej świadomości. Reprezentuje on to, co Hegel rozumiał pod pojęciem "świadomości nikczemnej", czyli postawy charakteryzującej się dbaniem wyłącznie o własne partykularne interesy, które w efekcie przyczyniają się do rozwoju całej cywilizacji lub, mówiąc językiem Hegla, do rozwoju Ducha.

 

[…]

Następnym etapem w krystalizacji świadomości, a zarazem w napięciu wynikającym z opozycji natura/kultura jest centaur Folos, który pochodzi z innego niż jego "bracia", związku. Jego rodzicami byli bowiem Sylen i nimfa jesionu Melia. Natura Folosa jest już więc inna i wyraźnie odróżnia się on od pozostałych prymitywnych centaurów.

 

[…]

Folos reprezentuje tutaj kolejny stopień ewolucji świadomości, który można określić jako świadomość badacza. Folos przypomina również, że nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkich konsekwencji poszczególnych, jednostkowych czynów. W ich ciągu kryje się bowiem element nieoczekiwania, który może całkowicie odwrócić bieg zdarzeń, a na poziomie globalnym diametralnie zmienić bieg całej historii. Nasuwa się tutaj również analogia do współczesnych naukowców, którzy motywowani pragnieniem dokonania nowych odkryć, które mają się przyczynić do postępu ludzkości, a może przede wszystkim samą ciekawością poznania odsłaniają coraz to nowe obszary świata. Lecz ich odkrycia mogą przynieść konsekwencje, jakich obecnie nie tylko nie jesteśmy w stanie przewidzieć, ale także nawet ich sobie wyobrazić. Pojawia się tu więc problem rozwoju kultury, która w swym biegu może nas zdegradować do poziomu natury. Kluczowym określeniem dla tej opowieści mitycznej jest bowiem skok w nieoczekiwane.

 

[…]

Ostatnim etapem ewolucji świadomości jest Chejron, syn Kronosa i nimfy Filyry. Uosabia on mądrość, pobożność i sprawiedliwość. Centaur ten jest również najsławniejszym nauczycielem i wychowawcą licznych herosów. To szczególne centralne miejsce, jakie zajmuje Chiron wśród pozostałych centaurów, wyraża proces dążenia do "Ja". Cała pierwotna siła centaurów zostaje w jego postaci uwznioślona, przetransformowana i uduchowiona. Chiron bowiem obdarzony jest boskim rozumem oraz nieśmiertelnością, ukazuje on więc sposób i kierunek rozwijania wewnętrznej mocy - atawistycznej siły, w duchowe warianty istnienia. Stanowi on również przypomnienie o procesie wydobywania się ludzkiego "Ja" z otchłani instynktów i nieświadomości.

 

[…]

 

[Archiwalne numery "ALBO albo" możesz zamówić tu]

Piotr Piotrowski

www.piotrpiotrowski.com